04-04-14

Pasen - ‘Natale con i tuoi, Pasqua con chi vuoi’


 

Het is weer bijna zover, nog drie weken en de Paasklokken komen. Vroeger, toen ik nog kind was, waren er 2 gebeurtenissen waar ik speciaal naar uitkeek: Sint Maarten[1] en Pasen. Sint Maarten, de snellere versie van Sinterklaas, bracht ons al speelgoed en chocolade op 11 november. Diezelfde dag gingen we, mijn vader en ik, op ontdekkingstocht naar de jaarmarkt in Aalst. Toen nog een jaarmarkt waar vee, paarden en pony’s gekeurd werden en waar koper en verkoper in de handen klapten om de prijs te negotiëren en de koop te sluiten. De klokken brachten geen speelgoed, enkel chocolade eieren, snoep en één enkele keer een kuiken, maar toch herinner ik me levendig de strooptochten door de tuin op zoek naar Paaseieren en geloof het of niet, maar ik herinner me deze momenten steeds met zon en blauwe hemel. Waar bij Sint Maarten met ‘de wind waait door de bomen’, de winter nog voor de deur staat, is de kans op een lentezon met Pasen groot. pasqua41.JPGPasen valt altijd na 22 maart en vóór 25 april en dus is het steeds lente! Dat Pasen in de lente valt en niet op 11 november, hebben we te danken aan onze geliefde Romeinse keizer Constantijn I en zijn eerste Oecumenisch Concilie in 325 te Nicea (Turkije). Eerder vierde iedereen er op los en was het elke week Pasen, maar aangezien noch de klokken, noch de chocolatiers konden volgen werd er beslist om één[2] datum te weerhouden voor de ganse Kerk. pasqua42.JPGBlijkbaar hebben de Orthodoxe Grieken niet alleen communicatieproblemen met ‘Fräulein Merkel’, maar ook met hun agenda. Ten tijde van Constantijn I was iedereen akkoord met het principe en de berekeningswijze van de datum voor Pasen, ware het niet dat onze Orthodoxe vrienden de Juliaanse i.p.v. de Gregoriaanse kalender gebruikten en dus zit er voor hen soms een weekje verschil op, net zoals ze met hun nationale en internationale betalingen soms ook wat “veel” later zijn.

 

De voorbije jaren is Pasen voor ons meer geworden dan enkel de aankondiging van de zomer. Pasen betekent voor ons nu ook Italië. En Pasen betekent in Italië toch iets anders dan bij ons. pasqua21.JPGDe gemiddelde Italiaan en dus ook de gemiddelde Calabrees, leeft niet ver weg van zijn Kerk, zijn geloof en zijn tradities. De zondagmis heeft nog succes en iets te laat komen betekent hier nog rechtstaan want de stoelen zijn snel bezet. Mensen slaan een kruis in het voorbijgaan van een kerk, kapel of Madonna en de feestdagen zijn nog echte hoogdagen. De twee toppers zijn zeker Kerst (Natale) en Pasen (Pasqua), maar met een naar mijn ervaring volledig verschillende beleving. De uitdrukking: ‘Natale con i tuoi, Pasqua con chi vuoi’ vat het goed samen. Kerst in de intieme sfeer en Pasen met zijn allen in alle uitbundigheid. Vorig jaar hebben we dit uitgebreid mogen meebeleven op de Paaslunch.

 

pasqua11.JPG

 

De dagen voor Pasen zie je dat de spanning zich opbouwt. De mensen bereiden zich spiritueel voor op de dood en de heropstanding van Christus, maar ook in de keuken worden voorbereidingen getroffen, want met Pasen moet het einde van de vasten en het begin van de lente gevierd worden. Uit mijn kindertijd herinner ik me dat we op Goede Vrijdag met gans de klas de kerk in doken om de kruisweg te herbeleven. Herbeleven betekende toen geeuwend slenteren van schilderij naar schilderij en om  drie uur in de namiddag een minuut stilte om dan snel naar huis te rennen want dit was het begin van de vakantie.

pasqua08.JPGHier kan het niet meer verschillend zijn. Geen muffe, donkere en bedompte kerken, maar lucht en licht want hier in Amantea worden de standbeelden met de uitbeelding van de kruisweg de stad rondgedragen. De kruisweg wordt een optocht door de straat, met dragers, voorgangers, dienaars, zangers, muzikanten en vooral veel volk. pasqua05.JPGDe beelden worden uit de kerk, de berg af gedragen naar het ‘Piazza Cappuccini’ waar de mis opgedragen wordt en waarna iedereen zichzelf en de beelden opnieuw de berg opsleurt om alles terug te brengen. Vlakbij de piazza bouwt de drukte zich gestaag op, totdat de gehele ‘Corso Vittorio Emanuele’ volgestouwd staat. In totaal passeren er 9 beelden gaande van ‘Gesu’ nell’orto’ over ‘Veronica’ en ‘Gesu’ Morto’ tot ‘Madonna Addolorata’. De eerste beelden die langs gedragen worden hebben naar lokale maatstaven slechts weinig bijval, hoewel elke Vlaamse parochieherder een moord zou begaan om zoveel mensen in zijn kerk te krijgen. pasqua04.JPGEn zoals gewoonlijk zijn het de mannen die lijden en de vrouwen die leiden. De Madonna laat nog steeds de straten vollopen in de Mezzogiorno, onwaarschijnlijk voor ons die de kerk nog enkel kennen als een in de steek gelaten oord. Voor mij een ‘teletijdmachine’ belevenis want bij ons bestaat dit nog enkel in de herinneringen van onze grootouders zaliger.

 

Schermafbeelding 2014-04-03 om 18.49.55.pngDit jaar is een van de eerste keren in mijn leven dat ik uitkijk naar de Goede Week en zelfs plannen maak om aanwezig te zijn op de plechtigheden. Uiteraard wil ik er terug bij zijn wanneer de processie door Amantea trekt, maar dit jaar wil ik op Stille Zaterdag ook naar het buurdorp Nocera Terinese. Schermafbeelding 2014-04-03 om 18.49.43.pngIn Nocera Terinese gaan ze nog een stuk verder en wordt de lijdensweg een echte bloedensweg tijdens de ‘rito dei “vattienti” ’. Bij ons bestaat er een uitdrukking ‘zot zijn doet geen zeer’, maar ginder moet je wel degelijk voorzichtig zijn als je eens ‘zot’ wil doen. Ter gelegenheid van de processie van opnieuw onze ‘fil rouge’ster’ de ‘Madonna Addoloranta’ kiezen een aantal mannen van het dorp ervoor om te lijden zoals Christus. De ‘Vattienti’ of ‘Flagellanti[3]’ gebruiken daar een heel specifiek instrumentarium voor namelijk de ‘Cardo’ en de ‘Rosa’.Schermafbeelding 2014-04-03 om 18.50.18.png De ‘Cardo’ is een stuk kurk waarin 13[4] scherfjes glas of kleine spijkers zitten met de punt naar boven en die symbolisch lansen genoemd worden. Je raadt het al, hiermee gaan die kerels hun dijen en kuiten slaan tot het bloed letterlijk op straat drupt. Zot zijn kan dus echt zeer doen! De ‘Rosa’ komt er nadien aan te pas om het geronnen bloed uit de wonde te wrijven opdat ze zouden blijven bloeden! De ‘Rosa’ wordt daarvoor gedrenkt in een mengsel van in wijn gekookte ‘fijne’ kruiden. Dit is nog eens een idee voor ‘Komen Eten’ en het onderdeel ‘sfeer en gezelligheid’.

 

Schermafbeelding 2014-04-03 om 18.51.02.pngDeze mannen, blootsvoets en met slechts een zwarte short en een T-shirt dragen ook de doornenkroon net zoals Christus, maar wel met eronder een vilten hoofdband. Om het sm-gevoel echt volledig te maken zijn deze mannen aangelijnd, niet aan hun meester, maar aan de Ecce Homo[5]. De Ecco Homo wordt gespeeld door een kind of jongeman in rood gewaad en een groot rood kruis in de hand, de uitbeelding van Christus na de dood. Dit duo, de ‘Flagellanti’ en de ‘Ecco Homo’ maken een ganse toer door de stad langs alle kerken, kapellen en madonna’s om met de ‘Rosa’ een ‘graffiti’ afdruk op de muren ervan achter te laten tot regen ze wegspoelt of ‘rimarrà finché pioggia non ne laverà le tracce’. Er wordt voor minder GAS-boetes uitgeschreven.

 

Na het bloed komen de pensen en dus op zondag, Paasdag met zen allen aan tafel voor het Paasmaal. pasqua31.JPGOp uitnodiging van onze vrienden Salvatore en Vania schoven we in ‘La Tonnara[6]’ samen met hun familie mee aan, tafel. Bij ons kennen we de brunch, iets tussen ontbijt en lunch, ginder heeft het geen naam, maar ik noem het de ‘luncher’, iets dat begint bij de lunch en eindigt met een diner of hoe je er in slaagt om gans de dag aan tafel door te brengen. De menu zag er leuk uit, met veel keuzevoorstellen voor de antipasti, primi, secondi en dolci zo dachten we. Keuzevoorstellen waren er niet, het bleek een all-in te zijn met een assortiment aan koude en warme antipasti, verschillende soorten pasta en vis. En zo hebben ook wij een kruisweg afgelegd, steeds weer op zoek naar een gaatje om wat cernia, spigola, pesce spada of gamberoni bij te proppen.

Alle foto's van de 'Vattienti' zijn afkomstig van Mateo Fantolini, nog twee weken en hopelijk heb ik er dan zelf.



[1] Sint Maarten is in een aantal Oost-Vlaamse gemeenten en steden, waaronder Aalst het alternatief voor Sinterklaas

[2] Het Concilie besloot dat het feest van de Verrijzenis altijd na Pesach, een soort Joods lentefeest, moest vallen. Daarbovenop moest het een zondag zijn en was een vaste datum niet mogelijk. Dus hielden ze het ‘simpel’ en moest Pasen vallen op de eerste zondag na de eerste volle maan na de eerste dag van de lente, naar analogie met de ‘Pesach’ berekening. (na drie maal lezen lukt het beter).

[3] Flagellanti, flagellant, geselaar of geselbroeder is afgeleid van het Latijnse ‘flagellare’ of geselen en uiteraard ook van het Italiaanse werkwoord ‘flagellarsi’ of zichzelf kastijden.

[4] 13 staat voor Christus en zijn 12 apostelen. Een Cardo, Latijn voor 'as', was in de oude Romeinse steden, die volgens een schaakbordpatroon waren aangelegd, een noord-zuid lopende straat en dit is hetzelfde patroon van de punten in de kurk.

[5] Deze woorden zou Pontius Pilatus hebben gesproken toen hij Jezus na de geseling met de doornenkroon, de spotmantel en de koninklijke attributen toonde als hun koning aan het Joodse volk.

[6] La Tonnara, een gezellig hotelletje gelegen in Correca op de smalle landstrook tussen de voet van de bergen, het strand en de zee. Het is onze geliefde stop voor zon, zee en strand en is sinds vorige Pasen, ook onze geliefde stop voor uitgebreide en lekkere feestmalen geworden. Een aanrader!

De commentaren zijn gesloten.